اگزما و پسوریازیس پوست سر، اگرچه دو بیماری مجزا هستند، اما اغلب با یکدیگر اشتباه گرفته میشوند. در نگاه اول، بثورات خشک و خارش دار اگزما و پسوریازیس میتوانند شبیه به هم به نظر برسند. با این حال، وقتی دقیقتر نگاه کنید، اغلب تفاوتهای آشکاری بین علائم این دو بیماری وجود دارد و عوامل مختلفی از جمله ظاهر بثورات، میزان خارش و علل پیدایش، آنها را از هم متمایز میکنند. شناسایی و تشخیص صحیح و دقیق هر بیماری پوستی برای دریافت درمان مناسب بسیار مهم است و تنها یک متخصص پوست قادر خواهد بود تفاوت بین اگزمای پوست سر و پسوریازیس اسکالپ را تشخیص دهد. اگزما و پسوریازیس هر دو بیماریهای مزمن پوستی هستند که احتمال دارد علائم مشابهی ایجاد کنند. علت دقیق هر دو بیماری ناشناخته است، اما احتمالا نقش سیستم ایمنی بدن در ایجاد علائم پسوریازیس مهمتر و جدی تر است.
در ادامه با تفاوتها و نشانههای کلیدی اگزما و پسوریازیس پوست سر بیشتر آشنا خواهیم شد.
شناخت پسوریازیس
پسوریازیس یک بیماری خودایمنی است که در آن سلولهای T در بدن به اشتباه به سلولهای سالم پوست حمله میکنند. این اتفاق باعث میشود سیستم ایمنی بدن برای دفاع از خود، سلولهای پوستی را سریعتر تولید کند و این سلولهای پوستی اضافی در پلاکهای ضخیم و برآمدهای به نام پسوریازیس جمع میشوند.
بر خلاف درماتیت آتوپیک یا اگزما، پسوریازیس با پلاکهای ضخیم و برجسته با مرزهای واضح و مشخص و پوستههای نقرهای یا سفید نمود پیدا میکند و این طور به نظر میرسد که یک لایه از پوستههای فلس مانند روی لکه قرمزی را پوشانده است. در این شرایط پوست در مقایسه با اگزما ضخیمتر، برجستهتر و ملتهبتر است زیرا پسوریازیس باعث رشد سریع و تجمع بیش از حد سلولهای پوست در یک نقطه خاص میشود و بدن نمیتواند به موقع آنها را دفع کند.
شناخت اگزما
اگزما نام گروهی از بیماریهای التهابی پوست است. انواع مختلفی از اگزما با نشانهها و علائم متفاوت وجود دارند که میتوانند پوست سر را تحت تاثیر قرار دهند:
- درماتیت سبورئیک: باعث پوسته پوسته شدن، قرمزی یا خاکستری شدن پوست سر و بروز شوره سر میشود.
- درماتیت آتوپیک: باعث خشکی و خارش پوست سر همراه با التهاب میشود.
- درماتیت تماسی آلرژیک: باعث خارش، پوسته پوسته شدن پوست سر و بدن و گاهی ایجاد تاول میشود.
- درماتیت تماسی تحریکی: باعث خشکی و خارش پوست سر همراه با التهاب و سوزش میشود.
شناخته شده ترین و رایج ترین شکل اگزما، درماتیت آتوپیک است که اغلب با پسوریازیس اشتباه گرفته میشود. اغلب مردم وضعیت درماتیت آتوپیک را به نام اگزما میشناسند. این بیماری با توجه به رنگ پوست فرد بیمار میتواند ظاهر متفاوتی داشته باشد به این شکل که در افراد با پوستهای روشن به صورت بثورات صورتی یا قرمز با برآمدگی و سطح پوسته پوسته مشاهده میشود و در افراد با پوستهای تیره ممکن است به رنگ قهوهای، خاکستری یا بنفش با برآمدگیهای خشک و کوچک به نظر برسد. اگزما همچنین بسته به مدت زمان ابتلای فرد به بیماری، میتواند ظاهر خود را تغییر دهد. واضح ترین مشخصه اگزما وجود لکههای قرمز پوستی با مرزهای نامشخص، گاها همراه با ترشح و اغلب دارای پوستهریزی خفیف تا شدید است. علت دقیق اگزما همچنان ناشناخته است، اما به نظر میرسد ترکیبی از فاکتورهای موثر ژنتیک، عوامل محیطی و سیستم ایمنی بدن مسئول بروز علائم این بیماری هستند.
مقایسه علائم اگزما و پسوریازیس
اگزما و پسوریازیس هر دو باعث خشکی، پوسته پوسته شدن و خارش پوست میشوند که البته گاهی اوقات میتواند دردناک هم باشد. با این حال، چند تفاوت کلیدی میان این دو بیماری وجود دارد. پسوریازیس معمولاً باعث ایجاد پلاکهای پوستی ضخیم و برآمده با فلسهای سفید و نقرهای میشود که مرزهای برجسته و مشخصی دارند. همچنین پسوریازیس ممکن است ناخنها، چشمها و مفاصل فرد را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
در مقابل اگزما اغلب علائمی مانند بثورات خشک، برجستگیهای قرمز کوچک، تاولها، برآمدگیها یا بثوراتی که ترشح میکنند و پوسته پوسته میشوند را ایجاد میکند.
خارش ناشی از این دو بیماری نیز ممکن است متفاوت باشد. اگزما معمولا با خارش شدید که در طول شب بدتر میشود، همراه است و در پسوریازیس، ممکن است فرد به جای خارش شدید، احساس سوزش یا گزش داشته باشد.
علائم بیماری اگزما و پسوریازیس ممکن است هر قسمتی از بدن را تحت تاثیر قرار دهند با این حال اگزما بیشتر در چین و چروکهای پوست ایجاد میشود و پسوریازیس معمولاً در سطوح بیرونی پوست مانند زانو یا کمر مشاهده میشود.
بخشهایی از بدن که معمولا درگیر اگزما میشوند عبارتند از:
- دستها
- قسمت داخلی آرنجها
- پشت زانوها
- صورت
- پوست سر
بخشهایی از بدن که معمولا درگیر پسوریازیس میشوند عبارتند از:
- زانوها
- پوست سر
- پایین کمر
- آرنجها
علائم اگزما معمولاً بین سنین ۲ ماهگی تا ۵ سالگی بروز میکند و در اکثر موارد تا بزرگسالی برطرف میشود. با این حال، علائم اگزما میتواند دوباره عود کند یا حتی برای اولین بار در بزرگسالی ظاهر شود. در مقابل افراد در هر سنی ممکن است پسوریازیس را تجربه کنند. با این حال، بیشتر افرادی مبتلا بین ۲۰ تا ۳۰ سال و یا ۵۰ تا ۶۰ سال سن دارند.
تفاوت اگزما و پسوریازیس پوست سر
راههای مختلفی برای تمایز بین اگزمای پوست سر و پسوریازیس پوست سر وجود دارد:
- شیوع: اگزمای پوست سر تقریباً چهار برابر شایعتر از پسوریازیس پوست سر است.
- سن شروع بیماری: اگزمای پوست سر معمولاً در نوزادان و کودکان رخ میدهد، در حالی که پسوریازیس معمولاً در افراد بین ۱۵ تا ۳۵ سال بروز میکند.
- ظاهر: اگزمای پوست سر معمولاً به صورت پوست خشک و پوسته پوسته با لکههای قرمز روی پوست روشنتر یا لکههای خاکستری روی پوست تیرهتر ظاهر میشود. در مقابل پسوریازیس معمولاً به صورت لایههای ضخیم با لبههای بسیار واضح ظاهر میشود. فرد مبتلا به پسوریازیس ممکن است پلاکهای پوسته پوستهای را تجربه کند که میتوانند نقرهای، سفید یا قرمز باشند. همچنین بیمار مبتلا به پسوریازیس ممکن است التهاب بیشتری را نسبت به اگزمای پوست سر تجربه کند.
- احساس خارش: اگزمای پوست سر معمولاً با خارش شدید همراه است، در حالی که پسوریازیس معمولاً با خارش خفیفتر یا احساس سوزش و گزش همراه است.
شباهتهای اگزمای پوست سر و پسوریازیس پوست سر
هر چند اگزمای پوست سر و پسوریازیس پوست سر بیماریهای بسیار متفاوتی هستند با این حال، شباهتهای زیادی هم دارند:
- هر دو بیماری معمولاً باعث ایجاد بثورات پوستی خشک و خارشدار میشوند.
- هر دو بیماری سیستم ایمنی را درگیر میکنند اما اگزما یک بیماری خودایمنی محسوب نمیشود.
- محرکهای هر دو شامل استرس، آب و هوا، برخی شرایط پزشکی و داروها و محرکهای پوستی است.
- هیچ درمانی برای اگزمای پوست سر یا پسوریازیس پوست سر وجود ندارد، اما روشهای درمانی موجود میتوانند به تسکین علائم بیماری کمک کنند.
علت بروز اگزما و پسوریازیس چیست؟
علل و عوامل متفاوتی در پیدایش اگزما و پسوریازیس نقش دارند. همان طور که گفته شد پسوریازیس یک بیماری خودایمنی است و زمانی اتفاق میافتد که سیستم ایمنی بدن بیش از حد کار کرده و به سلولهای سالم پوست حمله کند. محققان معتقدند که پسوریازیس یک بیماری ارثی است و پیشینه ژنتیکی فرد میتواند بر احتمال ابتلا به پسوریازیس تأثیرگذار باشد.
در مورد اگزما باید بگوییم که علت دقیق آن ناشناخته است. ژنتیک، عوامل محیطی و سیستم ایمنی بدن همگی ممکن است در ایجاد این بیماری نقش داشته باشند. تحقیقات نشان میدهند که 62 ژن با بیماری اگزما مرتبط هستند. برخی از این ژنها ممکن است بر سد پوستی که وظیفه حفظ رطوبت را بر عهده دارد و از بدن در برابر محرکهای محیطی محافظت میکند، تأثیر بگذارند. همچنین جهش یک ژن پروتئینساز به نام فیلاگرین نیز با اگزما مرتبط است. با این حال، بسیاری از افراد مبتلا به اگزما دچار جهش ژنتیکی نشده یا هیچ فردی از اعضای خانوادهشان مبتلا به اگزما نیست.
اگزما
اگزما یک بیماری التهابی مزمن پوستی است که معمولاً از کودکی شروع میشود و میتواند در بزرگسالی هم ادامه داشته باشد.
علتها و عوامل مؤثر:
- ژنتیک: در افرادی با سابقه خانوادگی آلرژی، آسم یا تب یونجه شایعتر است.
- نقص در سد دفاعی پوست: باعث میشود پوست رطوبت را از دست بدهد و در برابر محرکها آسیبپذیر شود.
- سیستم ایمنی بیشفعال: به محرکهای ساده مثل صابون، گردوغبار یا حتی تعریق بیش از حد واکنش نشان میدهد.
- عوامل محیطی: سرما، خشکی هوا، مواد شیمیایی، استرس و حساسیت غذایی.
پسوریازیس
پسوریازیس یک بیماری خودایمنی مزمن است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه سلولهای پوست را هدف قرار داده و باعث تکثیر سریع آنها میشود.
علتها و عوامل مؤثر:
- ژنتیک قوی: در بسیاری از بیماران، سابقه خانوادگی دیده میشود.
- اختلال سیستم ایمنی: سلولهای T (دفاعی) بیشفعال میشوند و باعث التهاب و تولید بیش از حد سلولهای پوست میشوند.
- محرکهای تشدیدکننده: استرس شدید ، عفونتهای ویروسی یا باکتریایی (مثل گلودرد استرپتوکوکی)، آسیبهای پوستی (سوختگی، زخم)، مصرف برخی داروها (مثل لیتیوم، بتابلوکرها)
نحوه تشخیص بیماری
متخصص پوست با گرفتن شرح حال پزشکی و انجام معاینه فیزیکی، میتواند اگزما یا پسوریازیس را تشخیص دهد. او در مورد سلامتی، علائم و هرگونه آلرژی از بیمار سؤال میپرسد و پوست و ناخنهای فرد را معاینه میکند. در برخی موارد، ممکن است پزشک برای تعیین وجود علل آلرژیک آزمایش پچ پوستی را تجویز کند. نتایج مثبت این تست میتواند نشان دهنده اگزمای آلرژیک باشد. همچنین ممکن است پزشک از بیوپسی پوست برای تعیین نوع بیماری و تشخیص دقیق پسوریازیس یا اگزما استفاده کند.
اگزما و پسوریازیس چگونه درمان میشوند؟
در حقیقت باید گفت که هیچ درمانی برای اگزما یا پسوریازیس وجود ندارد، اما انواع درمانهای موجود میتوانند به تسکین علائم و جلوگیری از عود بیماری کمک کنند. انتخاب نوع و شیوه درمان به وضعیت بیماری، شدت آن و علائم فرد بستگی دارد.
درمانهای رایج برای پسوریازیس شامل موارد زیر است:
- داروهای موضعی، مانند کورتیکواستروئیدها، ویتامین D و قطران زغال سنگ (کلتار)
- استفاده از شامپوهای دارویی
- مصرف داروهای خوراکی، مانند متوترکسات، آسیترتین، آپرمیلاست (اوتزلا) و مهارکنندههای JAK
- داروهای تزریقی، مانند داروهای بیولوژیک
- فتوتراپی
- درمانهای خانگی
درمانهای رایج کنترل علائم اگزما عبارتند از:
- مصرف آنتیهیستامینها
- درمانهای بدون نسخه، مانند لوسیونها، نرمکنندهها و وازلین
- روغن آفتابگردان، روغن نارگیل
- داروهای موضعی، مانند کورتیکواستروئیدها
- داروهای خوراکی، مانند مهارکنندههای JAK
- داروهای تزریقی، مانند داروهای بیولوژیک
- فتوتراپی
همچنین افراد مبتلا میتوانند با ایجاد تغییراتی در سبک زندگی به تسکین علائم اگزما و پسوریازیس پوست سر کمک کنند:
- مدیریت استرس
- حفظ وزن در بازه مناسب
- مرطوب نگه داشتن پوست سر
- رژیم غذایی سرشار از میوه و سبزیجات یا پیروی از رژیم غذایی مدیترانهای
- اجتناب از محرکهای شناخته شده
با این که اگزما و پسوریازیس پوست سر میتوانند بسیار شبیه به هم باشند اما در عین حال تفاوتهای اساسی دارند که تعیین نوع درمان و روند آن بسیار موثر است. مراجعه به یک پزشک متخصص میتواند بیماری را به طور دقیق تشخیص دهد و درمان مناسب را برای فرد تجویز کند.
